Europa een ééngemaakte markt, maar toch regels overal anders?

Geplaatst op 16-02-2025

Een markt zonder grenzen, maar met verschillende regels

De Europese Unie staat bekend als een economische eenheid waarbinnen goederen, diensten, kapitaal en mensen vrij kunnen circuleren. Dit vrij verkeer van goederen is een van de vier fundamentele vrijheden van de interne markt, die werd opgericht om handel te vergemakkelijken en economische groei te stimuleren. In theorie zou dit moeten betekenen dat een product dat in één EU-lidstaat legaal op de markt is gebracht, zonder belemmeringen in een andere lidstaat verkocht kan worden. In de praktijk blijkt dit echter vaak niet het geval. Nationale overheden hanteren uiteenlopende regels en wetgevingen, waardoor bedrijven geconfronteerd worden met een kluwen van regelgeving die de interne markt belemmert.

Vaping: een voorbeeld van gefragmenteerde regelgeving

Een van de sectoren waar deze verschillen het meest zichtbaar zijn, is de vaping-industrie. Elektronische sigaretten en e-liquids zijn in de EU onderworpen aan de zogenaamde Tabaksproductenrichtlijn (TPD), die minimumnormen oplegt voor de productie en verkoop van dergelijke producten. Echter, de implementatie van deze richtlijn verschilt sterk per land.

In Duitsland mogen bijvoorbeeld nicotinehoudende e-liquids slechts in flacons van maximaal 10 ml verkocht worden, terwijl in Frankrijk strengere accijnzen gelden op vaping-producten, waardoor de prijzen aanzienlijk hoger liggen dan in buurlanden. In België daarentegen is de verkoop van online e-liquids verboden, terwijl fysieke winkels als Vaporshop strikte vergunningen nodig hebben om deze producten te mogen aanbieden. Nederland heeft recent nog extra beperkingen opgelegd aan de samenstelling van smaakstoffen in e-liquids, wat leidde tot een verbod op de meeste gearomatiseerde vapes. Al deze nationale verschillen zorgen ervoor dat producenten en verkopers continu hun producten en distributiemethoden moeten aanpassen afhankelijk van de lidstaat waarin ze actief zijn.

De impact op legale bedrijven

Voor bedrijven die in meerdere EU-landen actief willen zijn, betekent deze fragmentatie aanzienlijke extra kosten. Ze moeten niet alleen voldoen aan verschillende wetgevingen, maar ook aparte verpakkingen, waarschuwingen en productformules ontwikkelen om aan de specifieke eisen van elke markt te voldoen. Dit zorgt voor logistieke uitdagingen, verhoogt de administratieve last en maakt het moeilijk om te concurreren met grote spelers die de middelen hebben om zich aan te passen aan deze regelgevingscomplexiteit.

Kleine en middelgrote ondernemingen (kmo's) worden hierdoor het hardst getroffen. Bedrijven als het Antwerpse Thribe.com werken keihard en betalen zich blauw aan compliance met beperkte middelen. Terwijl grote tabaksfabrikanten de kosten van naleving kunnen spreiden over verschillende markten, hebben kleinere bedrijven die mogelijkheid niet. Dit leidt tot een afname van het aantal legale aanbieders en een consolidatie van de markt, waarbij enkel de grootste spelers overblijven.

Illegale handel als onbedoeld gevolg

De regelgeving die de vaping-industrie zou moeten reguleren, heeft ook een averechts effect: het stimuleert illegale handel. Omdat vaping-producten in sommige landen zwaar belast worden of bepaalde smaken verboden zijn, zoeken consumenten vaak alternatieven via het illegale circuit. Dit betekent dat er een bloeiende zwarte markt ontstaat, waarbij niet-gereguleerde en mogelijk gevaarlijke producten de markt overspoelen.

Een goed voorbeeld hiervan is de stijgende populariteit van illegale disposable vapes die via sociale media en ondergrondse kanalen verkocht worden. Deze producten ontsnappen volledig aan kwaliteitscontroles en kunnen schadelijke stoffen bevatten. Ironisch genoeg ondermijnt de strikte nationale wetgeving precies datgene wat ze probeert te beschermen: de volksgezondheid en de veiligheid van consumenten.

Bovendien leidt het gebrek aan harmonisatie tot een ongelijk speelveld binnen de EU. Terwijl legitieme bedrijven moeten investeren in naleving en administratieve kosten, genieten illegale handelaren van de mazen in de wet. Dit verlaagt niet alleen de belastinginkomsten voor overheden, maar maakt het ook moeilijker om effectieve controle en handhaving uit te voeren.

Waarom een geharmoniseerde aanpak noodzakelijk is

Het probleem van verschillende nationale regelgeving binnen de Europese interne markt reikt verder dan enkel vaping-producten. Hetzelfde fenomeen doet zich voor in sectoren zoals alcohol, geneesmiddelen en cosmetica, waar nationale wetten grote verschillen veroorzaken in markttoegang en concurrentievoorwaarden.

Een echte eenheidsmarkt kan pas functioneren als er meer harmonisatie is tussen de lidstaten. Dit betekent niet per se dat nationale regeringen alle controle moeten opgeven, maar er moet minstens een uniforme basisregelgeving zijn die voor alle EU-landen geldt. Bedrijven moeten op een consistente manier hun producten kunnen verkopen zonder steeds opnieuw de regelgeving per land te moeten interpreteren en implementeren.

Zonder een meer gestroomlijnde aanpak zal de Europese markt verdeeld blijven, met alle nadelen van dien: minder innovatie, hogere kosten voor bedrijven en een toenemende illegale markt die de controle van overheden ondermijnt. Als de EU haar ambitie van een eengemaakte markt echt wil waarmaken, dan moet er dringend werk gemaakt worden van wetgeving die niet alleen vrij verkeer van goederen belooft, maar deze ook effectief faciliteert.